ORTAKÖY TARİHİ


Aksaray ve çevre illerde yapılan (Acemhöyük, Alişar, Boğazköy) kazılarda elde edilen belgeler de buraların İlk Tunç Çağı’na uzanan tarihini ortaya çıkarmıştır. Ortaköy çevresindeki Kalehöyük, Koçhasan Höyüğü ve Muratlı höyük gibi birden fazla kültür katları bulunan yerleşim merkezlerinde yapılacak arkeolojik kazı ve araştırmalar Hitit’ler dönemi için yeni belgeler verebilecektir. Hititlerden sonra (M.Ö. VII. yy.)’da Frig’lerin hakim olduğu bölgede Ortaköy de yer almaktadır. Frig kültüründe görülen “ölü gömme” usullerinden, oyulmak suretiyle yapılan “Kaya mezarlar”’a, bölgelerin jeolojik yapısı itibariyle rastlanılmamaktadır.

Buna karşın Frig soylularının gömüldüğü Tümülüslere sıkça tesadüf edilmektedir. M.Ö.V.yy.’da Pers İstilası ile birlikte Pers yönetimine giren yöreye, Makedonya Kralı Büyük İskender’in Asya seferi sırasında, Makedonyalılar hakim olmuşlardır. M.Ö. 323’de B.İskender’in ölümü üzerine, Pers soyundan Arırarat tarafından kurulan Kapadokya Krallığı bölgeye hakim olmuştur. Kapadokya Krallığı M.Ö. 17. yy.’da Roma İmparatorluğun’a katılmıştır. Aksaray, Kapadokya Kralı Arkhelais tarafından kurulmuştur. Krala izafeten şehir Archelais adını almış, bir müddet Kapadokya Kral’lığına başşehir olmuştur. Bu dönemlerden kalma küçüklü büyüklü yerleşim merkezlerine, tarım faaliyeti ve kaçak kazılarda mermerden tanrıçalar, madeni paralar İshaklı, Karapınar, Sarıkaraman, Namlıkışla köyleri arazilerinde sıkça rastlanılmaktadır.

Ortaköy Basta Pazarından (Eski Canlı Hayvan Pazarı) 1959

Ortaköy Merkez 2010

Hristiyanlığın ilk yıllarında, Kapadokya bölgesinde bu din hızla yayılmıştır. İdareciler hristiyanlığı yasaklamışlardır. Bilhassa İmparator Dıocletianus (284-305) döneminde bu yasak çok daha katılaştırılmıştır. Adeta bir katliama girişilmiştir. Hıristiyan halk bu vahşetten kurtulmak, daha serbest ibadet edebilmek için, yeraltı şehirleri kurmuşlardır. Kapadokya’da görülen bu galerialardan biri de Çatin Köyü ile Ozancık Köyü yakınlarındaki “ERSELE”’dir. Roma İmparatorluğunun 395’de ikiye bölünmesiyle Kapadokya yöresinde Bizans hakimiyeti başlamıştır. Ortaköy ve çevresinde bu dönemden kalan madeni paralar, pişirilmiş toprak kaplar, içme suyu şebekeleri, harçlı mesken kalıntıları, mezarlar ve çeşitli maden işletmeleri vardır.

25.09.2015 Ortaköy Drone’dan Video

Ozancık ,Sarıkaraman, Harmandalı, Gökkaya,Çatin köyü(ERSELE) gibi köy ve kasabalarda bu eserlere sıkça rastlanmaktadır. Ortaköy ve çevresi 7. yy. başlarından itibaren önce Sasani, sonra sık sık Arap istilalarına uğramıştır. Bu istilalara karşı koymak ve korunmak maksadıyla güneydeki stratejik noktalar ve derbentler Bizanslılar tarafından özenle korunmuş, Ereğli (Heraklia), Niğde, Aksaray (Arkhelais) ve Ortaköy’e yakın mesafede geçitler tutulmuş ve yeni kaleler inşa edilmiştir. Ortaköy Ekecik dağları batısındaki “Küçük Sımandı Kalesi”’nin bu döneme ait olması muhtemeldir. 1071 Malazgirt Zaferi ile Anadolu’ya giren Büyük Selçuklu devleti komutanlarından Melik Ahmet Danişmend Gazi, Aksaray ve çevresini fethederek buraları bir Türk yurdu haline getirdi. Konya’nın Anadolu Selçuklu başşehri olmasının (1116) ardından Anadolu Türk Birliği’ni sağlamaya çalışan II. Kılıçarslan, harabe halindeki Arkhelais kalıntıları üzerine Aksaray’ı kurdu.

Azerbaycan’dan getirttiği Türkmen oymaklarının çevre köylere yerleşmeleri sağlandı. Göçebe alanlarda hayvancılıkla uğraştılar. Bunun neticesi çevredeki mera ve çayırlarda atlar yetiştirilmeye başlandı. Danişmend’ liler ve Anadolu Selçukluları döneminde, doğudan Anadolu’ya gelen Türkler, buralardaki Bizanslıları sürmüşlerdir. Türkmen aşiretleri, hem Bizanslardan kalan meskenlere hem de meralara yeni bir yerleşim merkezi kurdular. Bunlardan biri de “Eyüpeli” dir. Ortaköy bu köyün kalıntıları üzerine kurulmuştur. Anadolu Selçuklu Devleti’nin son yıllarında, devletin birliği için çalışan büyük Türk mutasavvıf’ı Yunus Emre’nin türbesi Ortaköy’ ün Sarıkaraman kasabası yakınlarındaki Ziyaret Tepesindedir. (1243) Kösedağ bozgunu ile Moğolların Anadolu’ya yerleşmeleri sonucu Anadolu Selçuklu hükümdarlarının hiç bir fonksiyonları kalmamıştı. Bunun neticesinde meydana gelen devlet otoritesi boşluğu sebebiyle Ortaköy ve çevresi de Selçuklu Eratna oğulları, Kadı Burhaneddin ve Karamanoğulları arasında el değiştirdi. 1470’de İshak Paşa’nın Şereflikoçhisar ve Aksaray çevresini Osmanlı hakimiyetine almasıyla birlikte, Ortaköy ve çevresi de Osmanlı yönetimine girdi. 1477’de Aksaray ve çevresinin nüfusu yazılmış, tahrir defterleri tutulmuş, emlak ve vakıfları belirlenmiştir. Bu dönemde Aksaray, Karaman Eyaletine bağlı bir sancak merkezidir.

Aksaray’a, Hasandağı, Bekir, Eyübeli, Sahra, Ova, Eyyup nahiyelerinin yanı sıra Ş.Koçhisar da nahiye olarak bağlanmıştır. Ortaköy halkı, Aksaray’lılar gibi II.Beyazıd dönemindeki Cem Sultan isyanında, Sultan Beyazıd tarafını tutmuşlardır. Kurtuluş Savaşı sırasında, vatanın kurtuluşu için her türlü fedakarlıkta bulunmuşlardır. İlçe, Aksaray iline 55 km. uzaklıkta olup Doğusunda; Nevşehir İline bağlı Gülşehir, Batısında; Aksaray İline bağlı Ağaçören ilçesi, Güneyinde; Aksaray İli ve Kuzeyinde; Kırşehir İli ile çevrilidir.  Yüzölçümü 750 km² olup denizden yüksekliği; 1140 m.’ dir.

Ortaköy Ve Çevresine ait folklor araştırması için tıklayınız.

 

Çift süren köylüler Balcı 1966

Modern çift süren köylü Çiftevi 2006

Aksaray / Ortaköy ve Köylerinin 17.Yüzyılda Tarihçesi*

Ankara’da Kuyudi Kadime Arşivinde eski 261 yeni 131 numarada kayıtlı 1584 yılına ait III.Murat dönemi mufassal defterinde Aksaray livasına ait nahiye ve köyler alfabetik sırayla verilmiştir. Eyübeli’ne bağlı 195 adet köy ve mezra adı geçtiği halde bu köylerin bir çoğu mükerrer yazıldığı gibi öteki nahiye merkezlerine ait listede yer alan köyler vardır. Oysa o tarihlerde Osmanlı devlet adamlarınca izlenen balkan politikası Aksaray dolayısı ile Eyübeli nahiyesinde bu kadar sayıda köy yerleşimine izin verecek esneklikte değildir. Anadolu 1071 Malazgirt Zaferi ile başlatılan fetih hareketi ile Türk yurdu haline getirirken Danişmentli, Mengücekli, Saltuk ve Artuk’lu beylikleri ile Anadolu Selçukluları döneminden doğudan dalgalar halinde Anadolu’ya gelen Türkmenler uçlardan başlatılarak Anadolu’da iskân edilirler. Anadolu Selçukluları döneminde bu duruma aynen uyulduğu bilinmekle beraber Osmanlılar Rumeli’ye gidişlerinde ve Anadolu birliğinin sağlanma faaliyetleri esnasında sonra gelen güçlerin tamamına yakını Rumeli’ye gönderilmişlerdir. Hatta bu amaca yönelik Anadolu’da hayvancılıkla uğraşan göçebe aşiretler ile yerleşik hayata geçmiş Türkmen aileleri de gönüllü olmasalar bile zorunlu olarak balkanlara gönderilmişlerdir. Osmanlı İmparatorluğunda duraklama hatta gerileme dönemlerinde doğuda göç olayı büyük ölçüde azaldığı gibi balkan politikaları da gelişmiştir. Gerileme döneminden itibaren Anadolu’ya göç gönderir olmuştur. Sultan IV.Murat’ın doğu seferine katılan Aksaray çevresinde büyük ihtimal bir kıtlık ve kuraklık baş göstermiş. Eyübeli nahiye merkezi ile bazı köyler bu dönemde yok olmuştur. Eyübeli’nde meskenler harabeye dönmüş bir tatar şehri olan Ortaköy merkezinde iki oğlu ile birlikte sebze pazarında mezarı bulunan Şeylilah (türbe ve zaviyesi ) Cumhuriyet dönemine kadar ayakta kala bilmiştir. 17.yüzyıl sonrasında Aksaray çevresine yeni göçler olduğu gelen Türkmenlerin Ekecik yaylalarında hayvanlarını otlattığı, bazılarının yeni yerleşim merkezleri kurduğu, bunlardan üçer, beşer hanelerde mevcut yerleşim merkezlerinde gönüllü iskan olduğu ve yok olan Eyübeli nahiyesi üzerinde Ortaköy’ün bu yüzyıl içerisinde kurulduğu tahmin edilmektedir.* Kaynak: Kuyudi Kadime Arşivi Araştıran: Faik KOCAPINAR

1974 Yılında Bulaşık yıkayan bayanlar

COĞRAFYA

İlçemiz İç Anadolu Bölgesinin Orta Kızılırmak kesiminde yer alır. Aksaray İline 55 Km. uzaklıkta olup, Doğusunda Nevşehir İline bağlı Gülşehir İlçesi, Batısında Ağaçören İlçesi, Güneyinde Aksaray İli, Kuzeyinde ise Kırşehir İli sınırları ile çevrilidir. Denizden yüksekliği 1185 metredir. Arazisi oldukça engebelidir. İlçemizde karasal iklim hakim olup, kışları oldukça sert geçer. İlçemiz sınırları içerisinde nehir ve doğal göl yoktur. Ancak, yerel olarak öz diye tabir edilen bazı küçük dereler ve bu derelerin beslediği sulama amaçlı 7 adet gölet bulunmaktadır.

Ortaköy’ün yüzölçümü 7.482.300 dekametre kare  olup, bu alanın 621.222 dekametre kare  tarım arazisi, 160.580 dekametre kare çayır-mer’a, 10.000 dekametre kare  orman ve tarım dışı arazilerdir. Tarım alanlarının kullanımı ise; 79.670 dekametre kare  sulu tarım arazisi, 380.972 dekametre kare kuru tarım arazisi şeklindedir. Sulu tarım arazisinin az olması sebebiyle yetiştirilen ürün çeşidi de kısıtlı olmaktadır. Kuru tarım arazisinin büyük çoğunluğu da hububat ekimi yapılmakta olup, verimi ve geliri düşük olmaktadır.

Ortaköy Nüfusu:

Ortaköy, 19 Haziran 1957 tarihli ve 7033 sayılı kanunla Niğde iline bağlı bir ilçe olmuştur. Bugün ise Aksaray ilinin bir ilçesidir. İlçenin nüfusu 22 Ekim 2000 tarihli Genel Nüfus sayımına göre; merkez 26.961, belde ve köyler toplamı 31.912 olmak üzere ilçe nüfusu toplam 58.873. Bu durumda nüfusun % 47 İlçe merkezinde, 53’ü de köy ve kasabalarda yaşamaktadır. Toplam nüfusun yaklaşık % 50,5 kadınlar, % 49,5’ ini erkekler oluşturmaktadır. 15-24 yaş arası nüfusun %25 düzeyinde olduğu ve diğer dilimlerdeki nüfusa göre daha yoğunluk kazandığı, yaşlı nüfusun ise genç nüfusa göre azınlıkta olduğu görülmekte ve yaşlı nüfusun toplam nüfusa oranı yaklaşık %10 civarında olduğu gözlemlenmektedir. Toplam hanenin yarısına yakın evlerden bir kişi yurt dışındadır ve özellikle bazı köylerimizde şu andaki aktif toplum kadın ve çocuklardan oluşmaktadır. 22 Ekim 2000 sayımı sonucu istatistik sonuçlarına göre Aksaray ilinin genel olarak ilçe merkezlerinde işsizlik oranı %23, köylerde ise %0.8 olarak belirlenmiştir. Böylelikle ilçelerimizde işsizlik oranının daha yüksek olduğu göze çarpmaktadır. 22 Ekim 2000 tarihli Genel Nüfus Sayımına göre; 6 yaş üzeri Nüfus; 24131 (İlçe merkezinde) bunun 12211’i erkek, 11920’si kadındır. 24131 kişiden 21674 kişi okur yazar olup 2455 kişinin okuma yazma bilmediği tespit edilmiştir. İlkokul mezunu toplam 8559 kişi olup, bunlardan 3925’ i erkek 4634’ü kadınlardan oluşmakta ve kadın nüfusun eğitimde ileri olduğu gözlemlenmiştir. 850 kişi ise ilköğretim mezunudur. 2089’i ortaokul mezunu, orta okul dengi meslek okulu mezunu 97 kişi, 2997 kişi lise mezunu, 771 kişi lise ve dengi meslek okulu mezunu, 952 kişi yüksek öğretim mezunudur. 1990 yılı ile 2000 yılında yapılan Genel Nüfus Sayım Sonuçlarına göre; İlçe merkezinin yıllık ortalama nüfus artış hızı 31.82 köylerin ortalama yıllık nüfus artış hızı 9.35 ve genel olarak ilçenin ortalama nüfus artış hızı 19.02 düzeyindedir. Bu sonuca göre nüfus artışının olduğu gözlemlenmektedir. Ortaköy nüfusunun çoğunluğu yurt dışında yaşamaktadır. İlçemiz merkez nüfus yoğunluğunda köylerden ve kasabalardan gelip ikamet eden nüfus nedeniyle değişmektedir. Köy ve kasabalarımızda tarım ve hayvancılık yaygın olup, merkezde oturan kişilerden, kırsal bölgeden gelen kişilerin işçiliği, geldikleri köyde geçmekte ve çalışma sonucunda yeniden merkeze dönmektedirler. Yani köylerimiz ve beldelerimizden merkezde ikamet eden kişi sayısı hayli fazladır. İlçenin nüfusu 2000 genel nüfus sayımına göre 58873’dir. Bunun 26961’si ilçe merkezinde, 31912’i ise kasaba ve köylerde yaşamaktadır. TÜİK verilerine göre Ortaköy 2011 nüfusu.

EĞİTİM

          İlçemiz Milli Eğitim Müdürlüğü bünyesinde bağımsız anaokulu 1, anasınıfı 21, ilkokul 28, ortaokul 14,  genel ve mesleki lise 8 olmak üzere toplam 72 eğitim kurumumuz mevcuttur.

Okuma-yazma oranı % 93,79 olup, son yıllarda ilçemizde yüksek öğrenim için giden gençlerimizin sayısı devamlı artmaktadır.